SPOMEN OBELEŽJA U INOSTRANSTVU

 

U Prvom balkanskom ratu, srpski vojnici su sahranjivani na grobljima Albanije. Samo tri godine kasnije, za vreme Albanske golgote u zimu 1915/16, srpski vojnici i civili su umirali na putu povlačenja, a za sahranjivanje se često nije imalo vremena ni snage.

U nekoliko priobalnih gradova i naselja u Alžiru nalazilo više francuskih vojnih bolnica, u kojima su zbrinjavani ranjeni i iscrpljeni srpski vojnici, koji su sa ostrva Krf i Vido radi nastavka lečenja, transportovani u savezničke vojne bolnice u severnoj Africi.

“Civilizovana” carevina Austrougarska bes svoje vojske i svojih podanika usmerila je na Srbe i u Kraljevinama Srbiji i Crnoj Gori, ali i na sopstvenoj teritoriji. Ljudi su uzimani za taoce, ubijani pokraj puteva i pruge, a ratni zarobljenici i čitave porodice odvođeni su u logore, odakle se mnogi nisu vratili.

Poput Srbije i Crne Gore, i Belgija je u Prvom svetskom ratu pokazala da i znatno manje snage, mogu da pokvare planove “velikih” sila. Na vojnom groblju Robermont u Liježu, Belgija je svojoj saveznici izgradila spomenik, pored kog su sahranjeni srpski vojnici.

I pored sve mržnje, represalija i ubistava, Austrougarska nije mogla potpuno da slomi srpski duh u Bosni i Hercegovini, čiji dobrovoljci su se priključili svojoj braći na Solunskom frontu. Spomenici u ovoj državi podsećaju na ta teška vremena.

Dve vojske dva slovenska naroda, sa neprijateljstvom zasejanim od strane Velikih sila, sukobile su se u krvavim okršajima. Deo Srba zarobljenika svoj večni počinak je našao u Bugarskoj.

Britanski brodovi-bolnice odvozili su ranjene Srbe sa Krfa i iz Grčke, daleko do Afrike, i još dalje, do same Velike Britanije. Deo bolesnika je uspeo da preživi, a deo je zauvek ostao da počiva u tadašnjoj državi saveznici.

Od plavetnila mora oko Krfa i Vida, pa sve do golih vrleti grčkih planina, naši ljudi su zauvek ostavljali svoje kosti zarad borbe za oslobođenje i povratak u svoju otadžbinu.

Koji čovek bi mogao da pretpostavi da će umesto da večno leži kraj svojih najbližih, pod senkom šljiva, svoj mir naći u zemlji faraona.

Zahvaljujući brodovima naše tadašnje saveznice, mnogi su uspeli da napuste nesrećnu Albaniju, ali deo njih se nikad nije oprostio sa Italijom i ostao je tamo da leži zauvek.

U toku rata i žene su spremale na svaku eventualnost, pa i za slanje u daleku Srbiju, gde je medicinsko osoblje Kanade pomagalo ranjenima u srpskoj vojsci tokom rata. O tome svedoči i spomen ploča – zahvalnica u Torontu.

Za svih šest godina ratova 1912-1918, srpski vojnici su ginuli za oslobođenje Stare Srbije od nekoliko neprijateljskih sila. Njihovi grobovi su raštrkani po celoj Makedoniji, da podsećaju na ta vremena.

Ni mađarski vojnici i vlasti nisu mogli da se otrgnu mržnji koju je širila Autrougarska prema Srbima. Mnogi naši vojnici, ali i civili, sahranjeni su u toj zemlji.

Čak i na sred Sredozemlja, na ovoj maloj ostrvskoj zemlji, svoj večni počinak je našao i srpski vojnik.

Zajedno sa drugim savezničkim vojnicima, Srbi su bili internirani u različitim nemačkim logorima, a neki od njih nisu uspeli da dočekaju da ponovo vide svoju otadžbinu.

Spomenici i groblja srpskih zarobljenika u toku Prvog svetskog rata, smeštenih u zarobljeničke logore na tlu Poljske.

Srpski dobrovoljci su se borili i na rumunsko-bugarskom frontu, a mnogi od njih su svoj kraj dočekali ili na bojnom polju ili u zatočeništvu.

U Rusiji je formirana srpska dobrovoljačka divizija, koja je kasnije učestovala u borbama, a jedan deo je završio čak na Dalekom istoku, u Japanu. Iako je na tlu Rusije stradao određen broj srpskih vojnika, nemamo podatke o grobljima gde su sahranjeni.

Još jedna slovenska zemlja koja je morala da se bori na strani Austrougarske. U logorima na njenoj teritoriji, svoje živote je okončao i deo srpskih zarobljenika.

U Sloveniji su sahranjeni srpski borci u zarobljeništvu, čemu svedoče spomenici i groblje u Ljubljani.

Nakon Albanske golgote, ali i kasnije sa Solunskog fronta, dopremani su srpski ranjenici u Bizertu, zarad daljeg lečenja. Mnogi su tu i ostali, u vrućem afričkom pesku, umesto u svojoj rodnoj grudi.

Saveznica Francuska je primila na hiljade naših ljudi i ranjenika. Na žalost, i pored velikog truda, za neke više nije bilo spasa. Groblja u Francuskoj nas podsećaju na te stradalnike, a spomenici na, u francuskom narodu poznato, srpsko junaštvo.

Holandija je, kao neutralna država, bila mesto razmene zarobljenika tokom i nakon rata. U ovoj državi je bilo preko 4.000 srpskih vojnika, od kojih se, na žalost, deo nikad nije vratio u otadžbinu.

U Hrvatskoj je postojao niz spomen ploča stradalim srpskim ratnicima i dobrovoljcima u Prvom svetskom ratu.

Spomenici i groblja svedoče o broju zatočenih Srba u toku rata, ali i o bratskoj vezi srpskog i češkog naroda, čiji su se pripadnici borili na strani srpske vojske.